2009-01-16
Szyb Andrzeja - historia symbolu
Szyb Andrzej to jeden z najbardziej rozpoznawalnych zabytków Rudy Śląskiej. Powstał prawdopodobnie około roku 1870. Był częścią infrastruktury kopalni "Gottessegen" założonej w 1803 roku przez członków bytomsko - siemianowickiej linii Donnersmarcków.
Fot. Miejski Konserwator Zabytków
Kopalnię włączono do spółki prawa angielskiego The Henckel von Donnersmarck - Beuthen Estate Limited w 1921 roku, a po podziale Górnego Śląska i włączeniu Wirka do Polski jej nazwa została spolszczona na "Błogosławieństwo Boże". Kopalnia zamknięta została w 1926 roku ale po roku 1945, po przejęciu szybu pod spolszczoną nazwą "Andrzej" przez kopalnię "Wanda - Lech" wznowiono w nim na bardzo niewielką skalę wydobycie węgla nie sortowanego. Wirecka kopalnia to jedna z najstarszych na dzisiejszym terenie miasta Ruda Śląska.
Historia budowy
Budowę szybu rozpoczęto w 1870 roku. Posiadał jednopiętrową klatkę wyciągową. Napędzany był do lat 50-tych maszyną systemu kołowrotowego wyposażoną w hamulec manewrowy, działający na sprzęgło wału silnika napędowego i ciężarowy hamulec bezpieczeństwa działający na podwójne szczęki hamulcze. Maszyna wyciągowa z 1915 roku wyprodukowana została w firmie "Minzer" w Katowicach. Napędzana silnikiem asynchronicznym o mocy 70 KM i napięciu znamionowym 500 V , poprzez zespół przekładni na wał kołowrotu poruszający bębny linowe o przekroju 3000 mm. Bębny cylindryczne, umieszczone na wale głównym wykonane były z lanego żelaza o szerokości 900 mm. Liny nawijają się obok siebie w jednej warstwie. Maszyna wyciągowa pracowała pierwotnie na szybie Stanisław kopalni Bobrek. Do budynku nadszybia od strony zachodniej około 1900 roku dobudowano halę maszyny wyciągowej wraz z magazynem podręcznym i rozdzielnią. Od strony południowej znajdowała się sortownia, pierwotnie drewniana, która spłonęła w 1915 roku. Od strony północnej znajdowała się kotłownia, maszynownia, wydział elektryczny oraz budynek warsztatu mechanicznego. Pomiędzy kotłownią a szybem wiodły tory kolejki wąskotorowej, która posiadała budynek lokomotywowni. Od strony zachodniej zlokalizowany był basen osadnikowy oraz łaźnia wraz z markownią. Od strony północnej wiodły tory kolejowe z sortownią oraz zabudowania szkoły i policji. W 1971 roku KWK Pokój w Rudzie Śląskiej uzyskała zgodę Okręgowego Urzędu Górniczego w Bytomiu na likwidację szybu Andrzej. W czasie likwidacji szyb pełnił funkcję wentylacyjną dla pokładu 405.
W 1976 roku otwór szybowy zasypano tworząc na zabezpieczonym terenie wokół szybu bazę samochodową. W tym czasie teren ten przejął PKS. Obiektem zabytkowym "Andrzej" uznany został dwa lata później, a jako zabytek górnictwa umieszczony został również w rejestrze Komisji Głównej Muzealnictwa i Ochrony Zabytków Górnictwa przy Zarządzie Głównym Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Górnictwa.
Architektura obiektu
Szyb jest wykonany w układzie pionowym, o przekroju beczkowatym o wymiarach 5230 x 4820 mm w obudowie z cegły z prowadnikami dębowymi z przedziałem drabinowym.
Budynek nadszybowy murowany ceglany na planie kwadratu o boku 14 m, wysokości 23,4 m (pierwotnie dach miał 4,4, m co łącznie dawało wysokość 28 m), w typie wieży basztowej o unikatowej formie "wieży małachowskiej". Grubość murów do wysokości 5,5 m wynosi 1300 mm, następnie do wysokości 17,8 m (do poziomu pomostu kół linowych) grubość wynosi 1030 mm, powyżej grubość wynosi 510 mm. Wieża wzniesiona jest na fundamencie sięgającym ok. 6 m poniżej poziomu terenu. Wieża nadszybowa wyposażona była w koła linowe o średnicy 4225 mm umieszczone na wysokości 18 i 21 m ponad zrębem szybu, w układzie nad sobą. Wieża nadszybowa posiada prostopadłościenną formę z wyakcentowanymi narożnymi lizenami. Zwieńczona jest wysuniętą przed lico koroną - krenelażem. Korona utworzona została poprzez stopniowe wysunięcie cegieł, rytmizowanych pasami i płycinami pionowymi. Pierwotnie nakryta dachem ostrosłupowym o konstrukcji stalowej, z deskowaniem pokrytym papą bitumiczną. Dach posiadał iglicę. Wieża posiada trzy kondygnacje strefy; parterową związaną z zabudową uzupełniającą, piętrową wkomponowaną dużymi oknami oraz poddasza rytmizowaną małymi okienkami wraz z koroną - krenelażem.
Z szybem tym oraz wspomnianą kopalnią "Błogosławieństwo Boże" ściśle związana jest również historyczna zabudowa jednego z najstarszych osiedli robotniczych "Ficinus" zlokalizowanego W Wirku przy ul. Kubiny. Te spośród pochodzących z 1869 kamiennych domów, które dotrwały do naszych czasów odzyskują stopniowo dawny blask dzięki trwającym pracom rewitalizacyjnym, które nie objęły niestety usytuowanego nieopodal "Andrzeja".
Szyb obecnie
Szyb "Andrzej" pomimo wpisu do przeróżnych rejestrów zabytków przez wiele lat pozbawiony był faktycznej, fachowej opieki konserwatorskiej. Na szczęście obiekt zdołał przetrwać próbę czasu, głównie za sprawą swoich architektów, którzy fundamenty budynku osadzili aż sześć metrów pod ziemią co znacznie spowolniło efekty niszczenia.
Od pewnego czasu potencjał Szybu Andrzej, nie tylko jako zabytku ale swego rodzaju symbolu, zaczął być dostrzegany przez lokalne władze. W chwili obecnej obiekt otoczony jest odpowiednią, fachową i tym razem rzeczywistą, ochroną konserwatorską, która zaowocowała min. rekonstrukcją dachu oraz wykonaniem wieńca żelbetowego na koronie, renowacją dwóch elewacji, iluminacją i, dzięki wycince drzew, odpowiednią ekspozycją obiektu. W ten sposób Szyb został zabezpieczony przed szkodliwą działalnością czynników atmosferycznych, a dzięki wyeksponowaniu jego imienia na fasadzie głównej odzyskał osobowość, a co za tym idzie również i należną mu godność.
Historia budowy
Budowę szybu rozpoczęto w 1870 roku. Posiadał jednopiętrową klatkę wyciągową. Napędzany był do lat 50-tych maszyną systemu kołowrotowego wyposażoną w hamulec manewrowy, działający na sprzęgło wału silnika napędowego i ciężarowy hamulec bezpieczeństwa działający na podwójne szczęki hamulcze. Maszyna wyciągowa z 1915 roku wyprodukowana została w firmie "Minzer" w Katowicach. Napędzana silnikiem asynchronicznym o mocy 70 KM i napięciu znamionowym 500 V , poprzez zespół przekładni na wał kołowrotu poruszający bębny linowe o przekroju 3000 mm. Bębny cylindryczne, umieszczone na wale głównym wykonane były z lanego żelaza o szerokości 900 mm. Liny nawijają się obok siebie w jednej warstwie. Maszyna wyciągowa pracowała pierwotnie na szybie Stanisław kopalni Bobrek. Do budynku nadszybia od strony zachodniej około 1900 roku dobudowano halę maszyny wyciągowej wraz z magazynem podręcznym i rozdzielnią. Od strony południowej znajdowała się sortownia, pierwotnie drewniana, która spłonęła w 1915 roku. Od strony północnej znajdowała się kotłownia, maszynownia, wydział elektryczny oraz budynek warsztatu mechanicznego. Pomiędzy kotłownią a szybem wiodły tory kolejki wąskotorowej, która posiadała budynek lokomotywowni. Od strony zachodniej zlokalizowany był basen osadnikowy oraz łaźnia wraz z markownią. Od strony północnej wiodły tory kolejowe z sortownią oraz zabudowania szkoły i policji. W 1971 roku KWK Pokój w Rudzie Śląskiej uzyskała zgodę Okręgowego Urzędu Górniczego w Bytomiu na likwidację szybu Andrzej. W czasie likwidacji szyb pełnił funkcję wentylacyjną dla pokładu 405.
W 1976 roku otwór szybowy zasypano tworząc na zabezpieczonym terenie wokół szybu bazę samochodową. W tym czasie teren ten przejął PKS. Obiektem zabytkowym "Andrzej" uznany został dwa lata później, a jako zabytek górnictwa umieszczony został również w rejestrze Komisji Głównej Muzealnictwa i Ochrony Zabytków Górnictwa przy Zarządzie Głównym Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Górnictwa.
Architektura obiektu
Szyb jest wykonany w układzie pionowym, o przekroju beczkowatym o wymiarach 5230 x 4820 mm w obudowie z cegły z prowadnikami dębowymi z przedziałem drabinowym.
Budynek nadszybowy murowany ceglany na planie kwadratu o boku 14 m, wysokości 23,4 m (pierwotnie dach miał 4,4, m co łącznie dawało wysokość 28 m), w typie wieży basztowej o unikatowej formie "wieży małachowskiej". Grubość murów do wysokości 5,5 m wynosi 1300 mm, następnie do wysokości 17,8 m (do poziomu pomostu kół linowych) grubość wynosi 1030 mm, powyżej grubość wynosi 510 mm. Wieża wzniesiona jest na fundamencie sięgającym ok. 6 m poniżej poziomu terenu. Wieża nadszybowa wyposażona była w koła linowe o średnicy 4225 mm umieszczone na wysokości 18 i 21 m ponad zrębem szybu, w układzie nad sobą. Wieża nadszybowa posiada prostopadłościenną formę z wyakcentowanymi narożnymi lizenami. Zwieńczona jest wysuniętą przed lico koroną - krenelażem. Korona utworzona została poprzez stopniowe wysunięcie cegieł, rytmizowanych pasami i płycinami pionowymi. Pierwotnie nakryta dachem ostrosłupowym o konstrukcji stalowej, z deskowaniem pokrytym papą bitumiczną. Dach posiadał iglicę. Wieża posiada trzy kondygnacje strefy; parterową związaną z zabudową uzupełniającą, piętrową wkomponowaną dużymi oknami oraz poddasza rytmizowaną małymi okienkami wraz z koroną - krenelażem.
Z szybem tym oraz wspomnianą kopalnią "Błogosławieństwo Boże" ściśle związana jest również historyczna zabudowa jednego z najstarszych osiedli robotniczych "Ficinus" zlokalizowanego W Wirku przy ul. Kubiny. Te spośród pochodzących z 1869 kamiennych domów, które dotrwały do naszych czasów odzyskują stopniowo dawny blask dzięki trwającym pracom rewitalizacyjnym, które nie objęły niestety usytuowanego nieopodal "Andrzeja".
Szyb obecnie
Szyb "Andrzej" pomimo wpisu do przeróżnych rejestrów zabytków przez wiele lat pozbawiony był faktycznej, fachowej opieki konserwatorskiej. Na szczęście obiekt zdołał przetrwać próbę czasu, głównie za sprawą swoich architektów, którzy fundamenty budynku osadzili aż sześć metrów pod ziemią co znacznie spowolniło efekty niszczenia.
Od pewnego czasu potencjał Szybu Andrzej, nie tylko jako zabytku ale swego rodzaju symbolu, zaczął być dostrzegany przez lokalne władze. W chwili obecnej obiekt otoczony jest odpowiednią, fachową i tym razem rzeczywistą, ochroną konserwatorską, która zaowocowała min. rekonstrukcją dachu oraz wykonaniem wieńca żelbetowego na koronie, renowacją dwóch elewacji, iluminacją i, dzięki wycince drzew, odpowiednią ekspozycją obiektu. W ten sposób Szyb został zabezpieczony przed szkodliwą działalnością czynników atmosferycznych, a dzięki wyeksponowaniu jego imienia na fasadzie głównej odzyskał osobowość, a co za tym idzie również i należną mu godność.
Źródło: Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków, Górnośląskie Dziedzictwo
- OGŁOSZENIA
- Pani spotka sie z Panem
- Schody Rintal-tylko w maju stopniowa promocja ile stopni prostych-tyle procent rabatu
- Zostań Konsultantką/em ORIFLAME-praca dodatkowa!
- Praca DODATKOWA
- Kupię Przejmę Zadłużoną spółkę akcyjną lub z o.o.
- KUPIĘ zadłużoną spółkę
- KUPIĘ zadłużoną spółkę
- USTKA !!! WCZASY 2012 SAMODZIELNE MIESZKANIE!!!
- LETNIE WCZASY Z ZABIEGAMI RELAKSUJĄCO-REHABILITACYJNYMI JUŻ OD 612 ZŁ/OS ZA 7 DNI - USTROŃ 2012
- MARIZA - Zarabiaj z Nami !
- Konsultantka Oriflame - dodatkowy dochód!
- SKUP AUT SAMOCHODÓW KATOWICE KRAKÓW TYCHY GLIWICE BIELSKO BIAŁA SOSNOWIEC MYSŁOWICE BYTOM AUTO KOMIS AUTOKOMIS SKUP POJAZDÓW GOTÓWKA OD RĘKI GRATIS DOJAZD I WYCENA
Dodaj komentarz