Zbiorcza historia dzielnic Rudy Śląskiej

Ruda Śląska istnieje od 1243 r. O jej lokalizacji na prawie niemieckim wspomina tzw „Rejestr Ujazdowski”, sporządzony w latach 1295-1305. Na podstawie tego dokumentu można stwierdzić, że obszar miasta obejmował wówczas 1220 ha. Różne jest pochodzenie nazw miejscowości znajdujących się obecnie w obrębie Rudy Śląskiej. Generalnie nazwa Rudy łączy się z rudami żelaza, które w zamierzchłych czasach wydobywano na tym terenie.

Ruda

Nazwę swą zawdzięcza rudom metali, które wydobywano tu w zamierzchłych czasach. Po raz pierwszy wymieniono ją w pochodzącym z lat 1295 – 1305 tzw. Rejestrze ujazdowskim, będącym wykazem dóbr biskupa wrocławskiego. Od początku XV w. znajdowała się tu kuźnica, w której wytapiano ołów. Jej właścicielami byli bracia Rudzcy. Z czasem przekształcono ją w kuźnicę żelaza. W swej posiadłości rodzina Rudzkich wybudowała zamek o charakterze obronnym. Podupadł on w czasie wojny trzydziestoletniej, a po przebudowie w XVIII w. kolejni właściciele nadali mu kształt rezydencji pałacowej (do dziś zachowały się jedynie ślady tej budowli). W połowie XVI w. ówczesny właściciel Rudy, Jan Gierałtowski, uzyskał prawo eksploatacji węgla. Ze źródeł historycznych wynika, że w drugiej połowie XVII w. wydobywano tutaj węgiel, zalegający bardzo płytko, a nieraz wychodzący nawet na powierzchnię. Wzmianka o pierwszej kopalni o nazwie Brandenburg, znanej współcześnie jako kopalnia Wawel, pochodzi z 1770 r. Druga kopalnia Wolfgang, znana jako Walenty, powstała w 1841 r. Po koniec XVIII w. Ruda wchodziła w skład majoratu rudzko – biskupiecko – pławniowickiego. Od 1798 r. majorat odziedziczył hrabia Karol Franciszek von Ballestrem. Ruda należała do jego rodu przez niemal 150 lat. W tym czasie nastąpił gwałtowny rozwój przemysłu i samej miejscowości. Z miejscowością związany był także Karol Godula, (o którym wielokrotnie w niniejszym opracowaniu będzie się wspominało). Ballestremowie przykładali ogromną wagę do tego, by pracownicy ich zakładów mieli zapewnione godziwe warunki życia. Budowano więc noclegownie pracownicze, a także robotnicze osiedla mieszkalne. Wielkie znaczenie dla rozwoju miejscowości miało uruchomienie linii kolejowej na trasie Wrocław – Mysłowice. Dworzec kolejowy w Rudzie powstał w 1866 r. W Rudzie rozwijało się życie społeczne. Istniały różne towarzystwa o charakterze zawodowym, religijnym, kulturalnym i sportowym. W latach międzywojennych funkcjonowały dwa kina. Przed wybuchem II wojny światowej Ruda miała 24 tysiące mieszkańców.

Godula

Teren dzisiejszej Goduli porastały lasy należące do dóbr rycerskich Orzegów, znanych już w XIV w. Na przełomie XVII i XVIII w. właściciele tych dóbr, wydzielili część obszaru, tworząc folwark Kompanina, składający się z terenów uprawnych, pastwisk i lasów. Osada zaczęła się rozwijać
w drugiej połowie XIX w., kiedy to zarządca majątku. radca prawny Scheffler, w 1855 r. postawił tu hutę cynku, nazwaną „Hutą Goduli”. Lata 1858 – 1861 przyniosły dalszą rozbudowę Goduli. Powstało tu dużo nowych budynków, szkoła. Pierwsze sklepy na terenie dzisiejszej Goduli pojawiły się około 1881 r. W tym samym roku zaczęto organizować także cotygodniowe targi. Miejscem targowym był rynek (dzisiejsze planty). W 1893 r. powstała oberża hutnicza, a w 1894 r. apteka, wkrótce też wybudowano szpital. Pierwszy tramwaj przejechał przez Godulę 3 lipca 1899 r. W latach 1903 – 1905 utworzono agencję pocztową, a około 1900 roku powstała ogólnie dostępna biblioteka. W 1922 roku Godulę przyłączono do Polski i utworzono gminę wiejską Godula. W okresie międzywojennym nastąpił dalszy rozwój miejscowości. Zrealizowano szereg inwestycji, które miały służyć mieszkańcom, m.in. boiska, korty tenisowe, przeprowadzono remont ulic i uzupełniono ich oświetlenie. W roku 1929 zaczęły kursować autobusy.

Orzegów

Miejscowa legenda głosi, że osada wzięła nazwę od zwrotu „orze głowy”, gdyż w czasie prac polowych znajdowano tu ludzkie czaszki z czasów najazdu tatarskiego w 1241 roku. Możliwe jest wcześniejsze brzmienie nazwy: „Orzechów”, gdyż tak zapisano ją w niektórych dokumentach. Jednak najbardziej prawdopodobna jest inna wersja. Otóż pierwotnie miejscowość rejestrowano jako „Ożegów”, czyli nazwę dzierżawczą pochodzącą od przezwiska „Ożeg” lub „Ożóg”, które nosił jeden z pierwszych tutejszych mieszkańców. Najstarsze wzmianki o osadzie pochodzą z początku XIV wieku. W dokumencie z 1313 roku wymieniony jest Marcin z Brzegowa, zaś w kronice z 1366 roku zapisano, iż Orzegów ma 4 zabudowania i 17 mieszkańców. Nazwa Orzegów występuje też
w dokumencie podziału ziemi bytomskiej z 1369 roku. Przez kilka wieków rozwijało się tu rolnictwo i leśnictwo. Według urbarza z 1498 r. na terenie Orzegowa było 9 gospodarstw rolnych oraz młyn. Pierwszy folwark powstał w II połowie XVII wieku. Drugi folwark powstał w drugiej połowie XVIII w., założony przez ówczesnego właściciela, baron Jerzego von Foglera. Na terenie Orzegowa działało wiele kopalń, założonych przez Karola Godulę. W latach 1769 – 1817 istniała m.in. kopalnia „Król Dawid”, następnie powstała kopalnia Brzegów, włączona później do uruchomionej w 1846 roku kopalni „Karol”, obok którejw 1903 r. wybudowano koksownię. Rozwijała się również sama osada. W 1858 r. wybudowano szkołę, a trochę później szpital. Na terenie Orzegowa, który do tej pory należał do parafii bytomskiej, powołano samodzielną parafię, a w następnym roku zakończono budowę parafii pod wezwaniem św. Michała Archanioła. Od połowy XIX w. gwałtownie wzrosła liczba ludności. W 1922 roku utworzono gminę wiejską, wcielając doń dotychczasową wieś i dotychczasowy obszar dworski. Orzegów w 1936 r. miał około 10 tysięcy mieszkańców.

Bykowina

Istnienie małej osady na wzgórzu bykowińskim odnotowane jest w dokumentach historycznych z 1597 r. Był to rolniczo-leśny przysiółek Kochłowic. Pierwsze zapisy nazwy osady pojawiły się w dokumencie z 1629 roku, w którym została ona określona jako dobro rycerskie należące do hr. Donnersmarcka. Pochodzenie tej nazwy historycy wywodzą od nazwy, gdzie hodowano byki. Jako samodzielna gmina Bykowina zostaje wymieniona w zapisie urzędowym pochodzącym z 1743 roku. Początkowo miała ona niewielu mieszkańców. Gdy w okolicy rozwinął się przemysł górniczo- hutniczy, zaś na terenie Bykowiny powstały cynkownie „Turzo” i „Franciszek”, a później także fabryka blach dziurkowych „Fredrichsblerf”, rolnicza osada zmieniła swój charakter. W opisie z 1865 roku Bykowina nazwana jest gminą przemysłową. Pierwsza szkoła powstała w 1864 roku. Samodzielną parafię erygowano w 1925 roku. Dziesięć lat później zbudowano kościół,
a następnie plebanię. Od 1908 roku działa straż pożarna. Agencja pocztowa została otwarta w 1937 roku. Współczesna Bykowina składa się z części zwanej starą oraz dużego osiedla bloków mieszkalnych, wybudowanych w okresie powojennym.

Halemba

Dzielnica ta powstała z trzech odrębnych miejscowości: Halemby, Kłodnicy i Starej Kuźnicy. Najstarszą z nich jest Stara Kuźnica. W roku 1394 został wydany dokument,
w którym mistrz hutniczy Henryk otrzymał od książąt raciborskich nadanie lasu, celem zbudowania nad rzeką – kuźnicy żelaza. Dało to początek osadnictwu na południowym brzegu Kłodnicy. Kuźnica zwaną starą, odkąd w pobliżu wybudowano kuźnicę na północnym brzegu rzeki do połowy XVI wieku była własnością kolejnych kuźników, później zaś należała do księcia pszczyńskiego. W XVIII wieku jako jedna z nielicznych miejscowość posiadała wielki piec opalany węglem drzewnym. W drugiej połowie XVI wieku, przez kilkanaście lat istniała tu także książęca kopalnia „Friendrichshoffnung” (jedna z pierwszych na Śląsku). Stara Kuźnica przez setki lat zachowała wiejski charakter, gdyż nie rozwinął się tu wielki przemysł. W 1783 roku osada miała 121 mieszkańców, a w 1830 roku – 286, a w początkach XX w. około 600. Szkoła w Starej Kuźni powstała w 1879 r. W czasie II wojny światowej istniał tu jeniecki obóz pracy, a więźniowie zatrudniani byli w okolicznym przemyśle. Stara Kuźnia pozostała w powiecie pszczyńskim do II wojny światowej, potem należała do gminy Śmiłowice, a w 1954 roku została przyłączona do Halemby. Miejscowość Kłodnica wzięła swą nazwę od rzeki, nad którą pierwsi kuźnicy stawiali swe domostwa. Osada ta leżała już na terenie Ziemi Bytomskiej. W końcu wieku ostatni mistrz kuźniczy z rodu Halembów sprzedał kłodnicki folwark Piotrowi Bujakowskiemu. W XVIII wieku Kłodnica przeszła w ręce Donnersmarcków. Według dokumentów z 1623 roku w Kłodnicy mieszkało 11 zagrodników i 1 młynarz. W połowie XVII w. istniała też karczma. Wzrost liczby ludności był powolny. W początkach XX w. mieszkało tu około 400 osób. Kłodniczanie należeli do parafii kochłowickiej. W 1909 roku zbudowano kaplicę św. Józefa, w której kochłowiccy księża odprawiali nabożeństwa. Wybudowany w Kłodnicy kościół został poświęcony w 1949 roku a samodzielna parafia powstała osiem lat później. Miejscowe dzieci do 1840 roku należały do szkoły w Kochłowicach, a później w Halembie. W 1908 roku Kłodnica otrzymała własną szkołę, którą przebudowano i powiększonow 1939 r. Po II wojnie światowej na pograniczu osady, koncern Schaffgotschów rozpoczął drążenie górniczego szybu „Godula” (współcześnie szyb Grunwald I, kopalni „Halemba”) W 1950 r. Kłonicę włączono do obszaru Halemby. Zalążkiem osady o nazwie Halemba było zabudowanie kuźnicy, powstałej w I połowie XV wieku na północnym brzegu rzeki Kłodnicy. Kuźnicę tę nazywano pierwotnie kochłowicką, gdyż leżała na terenie należącym ówcześnie do Kochłowic. W 1487 roku wydzierżawił ją Jurga Halemba. Jego potomkowie prowadzili to przedsiębiorstwo około 100 lat. Wokół powstawały zagrody pracowników, następnie karczma należąca do mistrza kuźniczego, folwark, a także młyn wodny. Około 1530 roku mieszkało w osadzie 20 osób, w 1610 roku kuźnicę i folwark kupił bytomski margrabia Jan Jerzy Hohenzollern. Po dziewiętnastu latach majątek ten przeszedł na własność nowego pana Ziemi Bytomskiej, Donnersmarcka. Zakład hutniczy został z czasem zmodernizowany, w 1718 r. uruchomiono w nim wielki piec opalany węglem drzewnym (drugi na Górnym Śląsku), który działał do 1805 roku. Stopniowo halembska osada uniezależniła się od Kochłowic. Już w końcu XVII w. utrwaliła się jej obecna nazwa. W 1802 roku Halemba uzyskała status gminy. Niewątpliwie jej rozwojowi sprzyjał przebiegający przez środek osady gościniec, wiodący do Bytomia, Rybnika i Cieszyna. W 1783 roku w Halembie mieszkały zaledwie 93 osoby, a w 1830 roku już 199. W 1840 roku powstała pierwsza szkoła. W 1881 roku oddano do użytku nowy budynek szkolny. Halembianie własny kościół otrzymali w 1890 roku. Samodzielną parafię utworzono w 1907 r. Wtedy też wybudowano plebanię. Początek XX wieku był okresem intensywnego rozwoju i urbanizacji. Osiedlali się tu przybysze zatrudnieni w okolicznym przemyśle, a także kupcy, restauratorzy i rzemieślnicy. Wzdłuż głównej drogi powstawały domy typowe dla zabudowy miejskiej. Uruchomiono też agencję pocztową. W 1914 roku oddano do użytku nowoczesny, obszerny gmach szkolny. Budynek dawnej szkoły przeznaczono na siedzibę urzędu gminy. Rozwijało się życie kulturalne, działały organizacje o charakterze społecznym i narodowym. Popularnym miejscem imprez i występów artystycznych była znana Restauracja Noconia, w której znajdowała się sala widowiskowa. Ogromny rozwój miejscowości po II wojnie światowej związany był
z uruchomieniem kopalni „Halemba” i elektrowni „Halemba”.

Kochłowice

Nazwa miejscowości wywodzi się od imienia jednego z pierwszych osadników. Kocheł (przezwisko utworzono z wyrazu „kochoł” bądź „kocheł”, w staropolszczyźnie oznaczającego człowieka o bujnej czuprynie), był właścicielem rozległej łąki nad Kłodnicą. „Kochłowa Łąka” została wymieniona w dokumencie książęcym z 1360 roku. Pełną nazwę wsi Kochłowice odnotowano w 1369 roku w dokumencie podziału Ziemi Bytomskiej. W XIV wieku lokowano ją na prawie niemieckim, choć prawdopodobnie istniała już w końcu poprzedniego stulecia. Na czele wsi stał wolny, dziedziczny sołtys, reprezentujący władzę książęcą. Należał do niego folwark, młyn nad Kochłówką, nieopodal tzw. Gródka. Przez kilkaset lat położona wśród lasów osada rozwijała się bardzo wolno. W XIV w. w wyniku wojen husyckich została częściowo zniszczona i wyludniona. Pod koniec tego stulecia na kochłowickich terenach założono kuźnicę żelaza. W okolicznych lasach wydobywano rudę darniową. W początkach XVI wieku było tu około 20 gospodarstw. Mieszkańcy trudnili się rolnictwem, bartnictwem, uprawą chmielu, hodowlą bydła i ryb. Z czasem powstał tartak, browar, warzelnia soli obszarze kamieniołom. Na obszarze należącym do Kochłowic
w ciągu XV – XVII wieku powstały przysiółki: Kłodnica, Halemba, Nowa Wieś, Radoszów i Bykowina, które z czasem uzyskały status samodzielnych gmin. Pierwszy kochłowicki kościół (luterański) zbudowano w 1560 roku. Parafia katolicka powstała po 1648 roku. W 1806 r. wzniesiono pierwszy murowany kościół, a naprzeciw niego w 1818 r. zbudowano pierwszą szkołę. Już w połowie XVIII w. na terenie radoszowskiego lasu natrafiono na złoża węgla kamiennego. W 1786 roku Donnersmarck założył tu kopalnię „Lazarus”, jednak istniała ona tylko kilka lat. Wielki rozwój górnictwa nastąpił w I połowie XIX wieku. Powstały wtedy kopalnie „Hugo” (1824) i „Zwang” (1828), które połączono w jedną kopalnię o nazwie” Hugo-Zwang”. W górnictwie znalazła zatrudnienie część mieszkańców Kochłowic, osiedlali się tu również przybysze poszukujący pracy, w 1840 roku było ich 1090, a w 1871 już 2547. Kochłowice rozrastały się przestrzennie, częściowo zmieniał się charakter zabudowy, dotychczasowa wieś przeobrażała się
w gminę przemysłowo-rolniczą. W 1860 roku w pobliżu rynku, przy drodze do Świętochłowic, wybudowano nowy gmach szkolny. W następnych latach powstawały kolejne szkoły:
w Radoszowie (1896 r.), w kolonii Turzo (1898 r.) oraz w centrum Kochłowic, obok starego cmentarza (1910 r.) Urząd pocztowy Kochłowice otrzymały w 1892 roku. W 1895 roku zbudowano centralny wodociąg, energię elektryczną doprowadzono w 1905 roku, a pięć lat później zainstalowano gazociąg. Miejscowość otrzymała także połączenie kolejowe z Ligotą i Gliwicami. Dworzec kolejowy zbudowano w 1904 roku. W 1924 roku uruchomiono linię kolejową do Hajduk
i Rybnika. Lokalna linia kolejowa połączyła Gliwice z Chebziem. W osadzie powstawały liczne warsztaty i placówki usługowe (w 1914 roku było ich około 90). Na rok przed wybuchem wojny w Kochłowicach powstały koszary wojskowe. W 1939 roku gminę zamieszkiwało 14 380 osób.

Chebzie

Nazwa miejscowości wywodzi się ze staropolskiego słowa „chebdzie” (pisanego też jako „hebdie” lub „hebd”), którym określano zarośla i popularne chwasty, dziki bez występujący na obrzeżach lasów. „Karczma w hebziach”, o której wspominają dokumenty z II połowy XVII wieku, usytuowana była wśród takich zarośli. W latach 1825 – 1830 w pobliżu karczmy w czterech domkach osiedlili się pierwsi mieszkańcy Chebzia. W 1820 roku powstała cynkownia „Gute Hoffnung” (Dobra Nadzieja), a w 1823 roku „Morgenroth” (Zorza poranna, Jutrzenka). W pobliżu każdej z nich zaczęto budować domy dla robotników. Tak więc na terenie Chebzia powstały dwie osady, liczące razem około 400 osób. Obie cynkownie działały razem około 50 lat, tj. do czasu powstania w sąsiedztwie, w Goduli i w Lipinach – nowocześniejszych hut. Rozwój przemysłu ciężkiego przyczynił się do rozbudowy dróg kołowych i kolejowych. W latach 1859 – 1861 wybudowano drogę łączącą Chebzie z Szombierkami, a kilka lat później z Nowym Bytomiem. W 1846 r. uruchomiono linię kolejową Wrocław – Mysłowice, która przebiegała przez Chebzie. Chebzie stało się ważnym węzłem kolejowym, a z tutejszej linii kolejowej korzystali nawet mieszkańcy Bytomia. Rozwój Chebzia nastąpił także dzięki rozwojowi kopalni „Paweł”. Znajdowali w niej zatrudnienie tutejsi i napływowi mieszkańcy, dla których powstawały. W kolejnych latach w związku z rozbudową Chebzia konieczne stało się posiadanie własnej szkoły. Ufundowana przez hr. Schaffgotscha placówka rozpoczęła działalność 1 kwietnia 1895 r. Od 1918 roku na terenie Chebzia działało już kilka towarzystw i organizacji społecznych. Chebzie nie uzyskało statusu samodzielnej gminy, administracyjnie było zależne od Goduli.

Nowy Bytom

Teren obecnej dzielnicy był przez kilka wieków częścią Bytomia. Rozciągał się tu gęsty las, z którego bytomscy mieszkańcy czerpali drewno opałowe i budowlane. W późniejszych źródłach pojawia się nazwa Schwarzwald oraz Czarny Las.Leśna enklawa oddzielona od miasta dobrami orzegowskimi, szombierskimi i łagiewnickimi, do połowy XVIII wieku nie miała większego znaczenia gospodarczego. Jednak wartość obszaru wzrosła, gdy zaczęto wydobywać węgiel kamienny. Pierwsze podanie do władz o zezwolenie na jego eksploatację wnieśli mieszkańcy bytomscy w 1776 roku. Wkrótce uzyskano nadania dla kopalni „Luize” i „Karol Salomon”, a potem dla następnych. Jednocześnie rozwijało się hutnictwo. W 1822 roku powstała cynkownia „Klara”, a w 1836 roku huta cynku „Rosamunde”, nieco później również huty żelaza – w 1838 roku „Eintracht” (współczesna Zgoda), w 1840 roku „Fridenshütte (obecnie „Pokój”). W 1891 roku Czarny Las uznano za dzielnicę Bytomia (taki stan rzeczy przetrwał do 1922 roku). Powstanie huty żelaza „Friedenshutte” i „Eintrachthütte” było impulsem do intensywnego rozwoju osadnictwa. W pobliżu tych zakładów w krótkim czasie zbudowano liczne domy dla pracowników. Od 1869 roku datuje się istnienie w południowo-zachodniej części oddzielnej kolonii, która do dziś zachowała nazwę Czarny Las. W 1873 roku tworzyło ją 19 domów
z 400 mieszkańcami. Rozwijający się przemysł wymusił rozbudowę sieci dróg. Najstarszymi zaznaczonymi na starych mapach były drogi z Rudy przez Czarny Las do Halemby i Wygody oraz do Świętochłowic. W 1831 roku wytyczono nowy, ważny trakt, który stał główną drogą osady i dał początek obecnej ulicy Niedurnego. W krótkim czasie Czarny Las nabrał charakteru przemysłowej osady o charakterze przemysłowym. Obok licznych domów robotniczych pojawiły się okazalsze budowle należące do przedsiębiorców, a także budynki służące ogółowi mieszkańców. Około 1843 roku pojawiła się pierwsza szkoła. Od 1854 roku istniała też szkoła zawodowa w Zgodzie. Mieszkańcy Czarnego Lasu należeli do parafii bytomskiej. W 1885 roku konsekrowano kościół św. Józefa, usytuowany pomiędzy „Frydenshutą” i „Eintrachthutą”. W latach 1911– 1912 w centrum Frydenshuty wzniesiono drugą świąty nię. Samodzielną parafię utworzono tu w 1925 roku. Trzecią parafię utworzono w 1935 roku w zachodniej części miejscowości, tj. w obecnym Czarnym Lesie. Protestanci z Nowego Bytomia należeli od roku 1898 do gminy wyznaniowej w Wirku. Rozwijały się również transport i komunikacja. Pierwsza towarowa linia przechodząca przez Czarny Las powstała w 1875 roku. W 1899 roku zaczął kursować tramwaj łączący miejscowość z Wirkiem i Bytomiem. Od 1906 roku istniał przystanek kolei osobowej na trasie Chebzie – Kochłowice, dworzec kolejowy wybudowano w 1913 roku. Dokonany w 1922 roku podział Górnego Śląska spowodował trwałe odłączenie dawnego Czarnego Lasu od Bytomia. Czarny Las stał się samodzielną gminą, której ze względów historycznych i politycznych nadano nazwę Nowy Bytom. W okresie międzywojennym miała ona zdecydowanie charakter przemysłowego miasta. Według danych z połowy lat trzydziestych w Nowym Bytomiu istniało pięć szkół, kino, kilka restauracji oraz kasyno hutnicze, a także liczne obiekty sportowe. W Nowym Bytomiu mieszkało wówczas ponad 16,5 tys. osób. Ustawą Sejmu Śląskiego z 10 lipca 1939 roku gmina uzyskała prawa miejskie z dniem 1 stycznia 1940 roku. Wybuch wojny przesunął ten fakt o pięć lat. W 1951 roku utworzono powiat miejski Nowy Bytom.

Wirek

Miejscowość Wirek i Nowa Wieś to pierwotnie nazwa topograficzna, zapisana w 1594 roku jako określenie wzgórza, znajdującego się na leśnym terenie na północny-wschód od Kochłowic. Pierwsi mieszkańcy Nowej Wsi osiedleni zostali ok. 1600 roku w pobliżu rzeki Kochłówki, wzdłuż gościńca wiodącego z Halemby do Świętochłowic i Bytomia. Po raz pierwszy Nową Wieś, będącą wówczas przysiółkiem Kochłowic, wymieniono w aktach urzędowych z 1603 roku. W dokumencie z 1743 roku osadę tę zarejestrowano już jako samodzielną wieś zamieszkaną przez 23 osadników. Łazarz Henkel von Donnersmarck, właściciel całej okolicy, na otoczonym lasami pustkowiu w północnej części wsi rozpoczął w 1800 roku tworzenie dużego ośrodka przemysłowego. W krótkim czasie powstała huta żelaza „Antonina”, kopalnia „Gottessegen”, huty cynku „Hugo” i „Liege – Hoffnung”
a później także fabryka bieli cynkowej i wytwórnia cegły szamotowej. W pobliżu tych zakładów tworzyła się osada, którą nazwano Antonienhütte. W 1845 roku było w niej 14 domów, zamieszkanych przez 369 osób. Sąsiednia Nowa Wieś miała w tym czasie 48 domów i 531 mieszkańców. Stopniowo Wirek nabrał charakteru miejskiego, przeobrażenia i rozwój następowały szybciej niż w Nowej Wsi. W 1860 roku w Wirku mieszkało już 2 145 osób. W latach 1850 – 1875 powstało kilka nowych kolonii robotniczych. Miejscowi katolicy należeli do parafiii kochłowickiej. W 1873 roku w Wirku powstała samodzielna parafia. W 1874 roku poświęcony został kościół pod wezwaniem św. Wawrzyńca, a w latach 1907 – 1909 zbudowano nową okazałą świątynię pod wezwaniem św. Wawrzyńca i św. Antoniego. Wyznawcy wiary mojżeszowej zbudowali synagogę w 1891 roku. Ewangelicy otrzymali własny kościół w 1902 roku. W drugiej połowie XIX wieku rozwinął się transport towarowy i osobowy. Od 1875 roku istniała w Wirku towarowa linia kolejowa do Chebzia, a w 1899 roku uruchomiono linię tramwajową. Autobusy do Katowic i Nowego Bytomia zaczęły kursować w 1931 roku. Nowa Wieś uzyskała połączenie kolejowe z Ligotą i Gliwicami w 1904 roku. W 1910 roku w Wirku i Nowej Wsi mieszkało łącznie 14 600 osób. W 1914 roku było tu około 100 sklepów i 20 zakładów gastronomicznych, a także hotele, kino, drukarnia i pralnia chemiczna. Na terenie Nowej Wsi zbudowano w tym czasie dwie szkoły. Po 1922 roku Wirek i Nową Wieś przyłączono do Polski. W 1923 roku powstało żeńskie seminarium nauczycielskie – a w 1933 roku gimnazjum i liceum. Zbudowano też nowy ratusz. W latach trzydziestych wybudowano halę targową. W tym czasie rozwinęło się także życie kulturalne, na terenie Nowej Wsi funkcjonowały cztery kina, istniało kilka sal służących występom artystycznym, miejscowy chór „Słowiczek” wybudował własny Dom Śpiewaczy (1938 rok). W 1935 roku mieszkało w Wirku ponad 21 tys. osób. Mimo ożywionego rozwoju, miejscowość uzyskała prawa miejskie dopiero w 1949 roku.

Bielszowice

Miejscowość wywodzi swą nazwę od potoku zwanego pierwotnie Bielczą, później nazwanego Kochłówką, nad którym zamieszkali pierwsi osadnicy. Prawdopodobnie nastąpiło to na przestrzeni XIV i XV wieku, gdyż w 1440 roku istniał tam już drewniany kościółek. W 1472 roku Bielszowice należały do Macieja Bielszowickiego. Później wielokrotnie zmieniały właściciela. W 1891 roku dobra rycerskie Bielszowice nabył pruski fiskus górniczy. Do XVIII wieku osada miała charakter rolniczy. Eksploatację węgla rozpoczęto w kopalni „Królowa Luiza” na początku XIX wieku. W 1895 roku rozpoczęto budowę kopalni „Rheinabenschachte” (od 1922 roku – kopalnia „Bielszowice” Stopniowo wzrastała liczba mieszkańców, wznoszono nowe domy mieszkalne dla robotników
i urzędników, wznoszono obiekty służące mieszkańcom. Murowany kościół w Bielszowicach wzniesiono w 1883 r., w latach 1865 – 1891 na terenie Bielszowic istniała także synagoga żydowska. W roku 1898 oddano do użytku szpital spółki brackiej. Straż pożarna działała od 1886 roku, w 1902 roku otrzymała nazwę remizy. W początkach XX wieku powstał miejski wodociąg, a do mieszkań doprowadzono prąd elektryczny. Od 1904 roku gmina miała połączenie kolejowe
z Gliwicami i Ligotą. Po 1922 roku w pobliżu centrum wybudowano kilka okazałych budynków mieszkalnych dla uchodźców z niemieckiej części Górnego Śląska. W okresie międzywojennym istniało kino, biblioteka, boisko sportowe, kort tenisowy, strzelnica i basen. W początkach lat trzydziestych na terenie ówczesnych Bielszowic mieszkało 14,5 tys. osób.

Czarny Las

Dzielnica Czarny Las została ustanowiona uchwałą nr 955/LIII/2006 Rady Miejskiej w Rudzie Śląskiej z dnia 12.01.2006 r.

Źródło: UM Ruda Śląska

Poleć artykuł znajomym !

Dodaj komentarz

KALENDARZ IMPREZ

TWOIM ZDANIEM - SONDA

NAJCZĘŚCIEJ CZYTANE

+ zobacz wszystkie i dodaj ogłoszenie...

<<	Maj 2012					>>
Pon	Wto	Śro	Czw	Pia	Sob	Nie
	1	2	3	4	5	6
7	8	9	10	11	12	13
14	15	16	17	18	19	20
21	22	23	24	25	26	27
28	29	30	31